“Je hebt een gloednieuw schrift”

Op school had Dennis het zwaar. Hij werd gepest en durfde daardoor steeds minder vragen te stellen. Lezen en schrijven lukte hem niet goed, maar hij zorgde er zo goed mogelijk voor dat anderen dat niet merkten. Als hij bijvoorbeeld een stukje moest voorlezen in de klas, moest hij opeens héél nodig naar de wc. Daar bleef hij vervolgens zo lang mogelijk. “Achteraf kreeg ik dan wel straf omdat ik zo lang was weggebleven. Maar dat maakte me niets uit.”

Het was een van de vele trucs waarmee Dennis zich jarenlang wist te redden. “Je leert ermee leven: alles onthouden, vragen stellen. Zo red je je in een gesprek wel. Maar echt lezen of schrijven? Nee, dat lukte niet.” Niemand zag wat er werkelijk speelde. Dennis kreeg uiteindelijk het stempel dyslexie, maar passende ondersteuning bleef uit. “Als ik niet zo snel een stempel had gekregen en was weggeschoven, dan had iemand misschien op tijd gezegd: laten we er eens rustig voor gaan zitten.”

Pas op zijn 39e kwam de doorbraak. Tijdens een groepstraject bij de GGZ zagen de begeleiders iets wat anderen jarenlang niet hadden gezien. “Je hebt een gloednieuw schrift en een gloednieuwe map, maar er staat nog geen woord in. Vertel eens?”

Dennis was bang dat de anderen in de groep hem zouden uitlachen. Dat gebeurde niet. Integendeel. Er was begrip en de groep vond het juist knap dat hij zijn verhaal uiteindelijk durfde te delen. Dat moment veranderde alles.   

Eindelijk aan de slag

Een van de begeleiders ging samen met Dennis op zoek naar mogelijkheden om zijn taal te verbeteren. Zo kwam hij bij de bibliotheek terecht. Met hulp van een taalbuddy ging hij aan de slag met lezen en schrijven. De vooruitgang ging snel. Aan het begin van het traject las Dennis nog uit kinderboeken. Binnen drie maanden las hij uit volwassenen boeken en kon hij een hele pagina volschrijven. “Dat heeft me echt veranderd. Opeens kon ik dingen doen die ik nooit deed.”

Niet alleen zijn taal verbeterde. Dennis werd ook socialer. Hij ging vaker de deur uit, durfde meer en kreeg steeds meer vertrouwen in zichzelf. Zijn ervaring laat zien hoe groot het verschil kan zijn wanneer iemand eindelijk wordt gezien en de ondersteuning krijgt die bij hem past.  

Kijk verder dan wat je ziet

Juist daarom vindt Dennis het belangrijk dat professionals goed leren signaleren. Niet ieder kind dat moeite heeft met taal laat dat duidelijk zien. Sommige kinderen trekken zich terug, andere worden juist druk, agressief of vermijden situaties waarin ze moeten lezen of schrijven.

Dennis herkent dat gedrag bij zichzelf. “Het had mij als kind enorm geholpen als een leerkracht echt eens aandacht voor mij had gehad. Voor mij persoonlijk, voor mijn situatie.” Volgens Dennis waren er signalen genoeg. ''Ze keken alleen naar wat ze konden zien. Maar niemand vroeg door.”   

Kleur buiten de lijntjes

Dennis heeft een duidelijk advies voor leerkrachten: “Kleur buiten de lijntjes en kijk verder dan het topje van de ijsberg. Alles heeft zo zijn redenen.” Daarmee bedoelt hij dat professionals verder moeten kijken dan het gedrag of de prestaties die ze op het eerste gezicht zien. “Kijk naar wat iemand echt nodig heeft. Iedereen is anders.” Let daarom niet alleen op taalprestaties, maar ook op gedrag. Een kind dat lees- of schrijfopdrachten ontwijkt, gespannen of boos wordt rond taal of zich opvallend anders gedraagt, kan iets proberen duidelijk te maken. Ook stille, teruggetrokken kinderen kunnen extra aandacht nodig hebben. Dat betekent niet dat er meteen sprake is van een taalachterstand. Wel kan het een reden zijn om verder te kijken en het gesprek aan te gaan.  

Van ervaringsdeskundige naar taalambassadeur

Dennis wil zich zo breed mogelijk inzetten voor mensen die moeite hebben met taal. Hij wil zorgen voor meer aandacht en begrip voor deze groep. Dat doet hij onder meer in zijn werk bij de gemeente. Daar zet hij ambtelijke en ingewikkelde brieven om naar begrijpelijke taal, op B1-niveau of lager. “Ik weet als geen ander hoe het voelt als je een brief niet snapt. Nu help ik anderen.”

Daarnaast werkt Dennis mee aan verschillende projecten en wordt hij regelmatig gevraagd om zijn verhaal te vertellen. Zo waren er onlangs podcastopnames en werkt hij samen met Taalheld Gea Mulder aan een boek over zijn leven. Zijn persoonlijke ervaring is daarmee een kracht geworden. Wat vroeger verborgen moest blijven, gebruikt hij nu om anderen te helpen.  

De kracht van wél zien

Het verhaal van Dennis laat zien hoe belangrijk het is om niet te snel conclusies te trekken. Achter gedrag dat lastig, ongemotiveerd of opvallend lijkt, kan iets anders schuilgaan. Een kind dat niet wil voorlezen, kan misschien niet goed lezen. Een kind dat steeds zijn huiswerk vergeet, kan thuis misschien niet oefenen. Een ouder die een formulier niet invult, kan moeite hebben met lezen en schrijven.

De oplossing begint niet met een oordeel, maar met aandacht. Met een vraag. Met de bereidheid om verder te kijken. Dennis weet inmiddels hoeveel dat kan veranderen. “Ik wil dat er meer aandacht en begrip komt voor mensen die moeite hebben met taal. Want je kunt zoveel meer als je de juiste hulp krijgt.”   

Tip van Dennis voor professionals

Werk je met kinderen en jongeren? Kijk dan niet alleen naar wat iemand laat zien, maar ook naar wat daarachter kan zitten. Vraag door als gedrag opvalt, ook bij stille kinderen die weinig aandacht vragen of drukke kinderen die veel aandacht vragen. Dennis: “Kijk naar wat iemand echt nodig heeft. Iedereen is anders. Juist door op tijd te kijken, vragen en luisteren, kan een professional het verschil maken.”